Καρνεάδης ὁ Κυρηναῖος - ΜΕΡΟΣ Β




Καρνεάδης ὁ  Κυρηναῖος                ΜΕΡΟΣ Β



Ο ρήτορας είναι ελεύθερος· δεν δεσμεύεται με τους λόγους του.
Αυτό λέγει ο Νουμήνιος, με δόση κακίας, για τον Καρνεάδη. Οι κακίες του Νουμηνίου δεν μας απασχολούν, τις προσπερνούμε. Η ίδια όμως η παρατήρησή του είναι αξιοπρόσεχτη, γιατί φωτίζει την ουσιαστική δύναμη του ρήτορος: παραμένει ελεύθερος αυτός απέναντι σε όσους παρασύρει, δηλαδή σε όσους έχουν πεισθεί από τον λόγο του:
ἀπάγων τούς ἄλλους αὐτός ἔμενεν ἀνεξαπάτητος.
Όσο όμως και να μην αυτοεξαπατάται, δεν είναι εύκολο να ξεφύγει από τα πλοκάμια της διαλεκτικής. Γνωρίζει ο Καρνεάδης ότι αυτή καταστρέφει αλλά και αυτοκαταστρέφεται.
Αυτό που χρειάζεται στην μάθηση, και που το χρειαζόμαστε όλοι, μας το έχει πει ο Αριστοτέλης: φύσις, ἕξις, διδαχή. Πρέπει να υπάρχει προδιάθεση στον μαθητή για να μάθει να ασκείται, δηλαδή να εργάζεται· τέλος, να έχει καλούς δασκάλους. Είναι η τριπλή προϋπόθεση της παιδείας για τον άνθρωπο. Και τα τρία τα είχε ο Καρνεάδης.
Από την φύση του ήταν προικισμένος· διδάχθηκε από καλό δάσκαλο. Το άλλο όμως, η άσκηση, δηλαδή η μελέτη, η εργασία, είναι δικό του επίτευγμα. Είχαν να λένε για την εργατικότητα του· εργαζόταν όσο κανείς άλλος. Όλη την ημέρα, σκυμμένος πάνω από τα βιβλία, μελετά. Διαβάζει τα βιβλία των στωικών ιδίως του Χρυσίππου. Μελετά αλλά δεν γράφει, και κανένα γραπτό δεν άφησε. Μελετώντας προσεκτικά, παρακολουθώντας τους συλλογισμούς βλέπει τον μηχανισμό τους, συλλαμβάνει την συλλογιστική των στωικών. Έτσι, σιγά – σιγά, διαμορφώνεται στο νου του και ο αντίλογος ο δικός του, δηλαδή η φιλοσοφία της Ν. Ακαδημίας. Και τότε επιτίθεται.
Η επίθεση γνωρίζει τόση επιτυχία, ώστε ο ίδιος να πει: “αν δεν ήταν ο Χρύσιππος, δεν θα ήμουν εγώ”. Έργα όμως δεν άφησε πίσω του. Ας είναι καλά ο μαθητής του ο Κλειτόμαχος που κατέγραψε την διδασκαλία του.
Βυθισμένος στη σπουδή της φιλοσοφίας, παραμελεί τον εαυτό του και την εμφάνισή του· αφήνει να μακραίνουν τα μαλλιά του, ακόμη και τα νύχια του, και φυσικά, αρνείται προσκλήσεις σε δείπνο.
Πόσο διαφορετικός από τον Αρκεσίλαο! Κλεισμένος στον εαυτό του, είχε αρχίσει, όσο γήραζε, να σκέφτεται τον θάνατο, σαν να τον φοβόταν. Όταν έμαθε πως ο Αντίπατρος αυτοκτόνησε με δηλητήριο, έκανε να τον μιμηθεί, την τελευταία όμως στιγμή εδείλιασε. Η φύση που με δημιούργησε εκείνη θα με διαλύσει, έλεγε. Άρρωστο, τυφλό τον βρίσκει ο θάνατος στα ογδόντα του χρόνια.
Από συμπάθεια στον φιλόσοφο, εκείνη την ώρα το φεγγάρι κρύφτηκε, είπαν, σχολιάζοντας την έκλειψη της σελήνης.
( Δ.Λ. ΙV 64: τελευτῶντος δ' αὐτοῦ φάσιν ἔκλειψιν γενέσθαι σελήνης, συμπάθειαν, ὡς ἄν εἴποι τις, αἰνιττομένου τοῦ μεθ' ἥλιον καλλίστου τῶν ἄστρων.
Το γεγονός φαίνεται να έκανε εκείνα τα χρόνια μεγάλη εντύπωση, αφού η Σούδα το αναφέρει στα λιγοστά στοιχεία για τον Καρνεάδη: Καρνεάδης Λίβυς ἀπό Κυρήνης, υἱός Φιλοκώμου φιλόσοφος, ἀφ' οὗπερ ἡ Νέα Ἀκαδημία ἤρξατο, φασί δέ τελευτήσαντος αὐτοῦ τήν σελήνην ἐκλιπεῖν καί τόν ἡλιον ἀμυδρόν γενέσθαι.)
Ας πιστεύσουμε τον Διογένη. Άλλωστε και ο Πλούταρχος δεν μας λέγει ότι γεννήθηκε την ημέρα του εορτασμού του Απόλλωνος; Με την λάμψη του Απόλλωνος και το σκοτείνιασμα της σελήνης συνδέεται στην φαντασία μας η γέννηση και ο θάνατος του αρίστου των φιλοσόφων, του αρχηγού της τρίτης Ακαδημίας, της Νέας. Στέκεται απέναντι στους τρομερούς στωικούς ως ίσος προς ίσους. Τους αφαιρεί τον τίτλο να είναι οι μοναδικοί*· είναι και αυτός τρομερός αντίπαλος, δύσμαχος. Συλλαμβάνει ότι ο άνθρωπος στην ζωή του έχει ανάγκη την γνώση, την θέλει, την επιδιώκει. Αφού όμως η απόλυτη αλήθεια δεν του δίδεται, έχει ο άνθρωπος κάτι άλλο, ένα πολύτιμο κριτήριο για την διεξαγωγή του βίου: το πιθανό.
Η Νέα Ακαδημία αποκτά έτσι τεράστια σημασία. Η φιλοσοφική σκέψη θα κινηθεί από εδώ και πέρα ανάμεσα σε δύο πόλους, στο αληθές και το πιθανόν. Για άλλη μια φορά βλέπουμε εμείς, που σήμερα γράφουμε για τους παλιούς, πόσο βαθιές είναι οι ρίζες της ελληνικής σκέψης. Βαθειές και γερές, αφού αυτές θα απλωθούν και θ’ αντέξουν το βάρος της ευρωπαϊκής σκέψης, που αντλεί από την αρχαία σκέψη τους φιλοσοφικούς προβληματισμούς των μέσων χρόνων, της νεώτερης αλλά και της σύγχρονης φιλοσοφίας.
Ο σκεπτικισμός περνά τώρα από την ακαταληψία, την άρνηση της γνώσης, στην παραδοχή της πιθανής γνώσης, στην λεγόμενη “πιθανοκρατία”.
Είναι μεγάλη στιγμή των αρχαίων σκεπτικών η Νέα Ακαδημία.




*(ο Κικέρων, ο οποίος δεν κρύβει την συμπάθειά του προς τους νεοακαδημεικούς, κάνει τον μεγαλύτερο έπαινο στον Καρνεάδη: εναντιώθηκε, μας λέγει, με ορμή και πάθος στους στωικούς “De divinatione II 150· πρβλ. και Tusc. Disput. V 88”. Είναι αληθεια ότι ο Χρύσιππος είναι εκείνος ο οποίος εδέχθηκε τις εντονώτερες επιθέσεις. Έφθασε και να τον ειρωνεύεται ο Καρνεάδης και να τον αποκαλεί Κρύψιππον. Ήταν μικρόσωμος ο Χρύσιππος και ο ανδριάντας του στον Κεραμεικό σχεδόν κρυβόταν από τον διπλανό, που ήταν ενός ιππέως. Το μαθαίνουμε από τον Διογένη Λαέρτιο στον βίο του Χρυσίππου.
Ἦν (ἐνν. ὁ Χρύσιππος) δέ καί τό σωμάτιον εὐὐτελής, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ ἀνδριάντος τοῦ ἐν Κεραμεικῶ, ὅς σχεδόν τι ὑποκέκρυπται τῶ πλησίον ἱππεῖ, ὅθεν αὐτόν ο Καρνεάδης Κρύψιππον ἔλεγεν (Δ.Λ.VII 182).




ΣΕΞΤΟΣ Ο ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ
ΠΥΡΡΩΝΕΙΕΣ ΥΠΟΤΥΠΩΣΕΙΣ Α’, Β’
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΡΟΣ



Δεν υπάρχουν σχόλια