“Στην πέτρα δοκιμάζεται το χρυσάφι, αλλά στο χρυσάφι δοκιμάζεται ο άνθρωπος”!-Οι Επτά Σοφοί- ( ΛΟΥΤΣΑΝΟ ΝΤΕ ΚΡΕΣΕΝΤΣΟ )



Οι Επτά Σοφοί




Οι Επτά Σοφοί ήταν είκοσι δύο, και για την ακρίβεια: ο Θαλής, ο Πιττακός, ο Βίαντας, ο Σόλωνας, ο Κλεόβουλος, ο Χίλωνας, ο Περίανδρος, ο Μύσωνας, ο Αριστόδημος, ο Επιμενίδης, ο Λεώφαντος, ο Πυθαγόρας, ο Ανάχαρσης, ο Επίχαρμος, ο Ακουσίλαος, ο Ορφέας, ο Πεισίστρατος, ο Φερεκύδης, ο Λίνος, ο Λάσος, ο Πάμφυλος και ο Αναξαγόρας.
Το πράγμα δεν πρέπει να μας εκπλήσσει και τόσο· οι Σοφοί που αναφέρονται στα ιερά κείμενα είναι τόσο πολυάριθμοι από λάθος των ιστορικών της φιλοσοφίας, που ποτέ δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν για τα ονόματα, ή μάλλον συμφώνησαν μόνο για τους πρώτους τέσσερις, δηλαδή για το Θαλή, τον Πιττακό, το Βίαντα και το Σόλωνα (που για το λόγο αυτό θα ’πρεπε να θεωρηθούν ως μόνιμα μέλη της εθνικής ομάδας φιλοσόφων, ενώ για τις άλλες τρεις “φανέλες” διάλεγαν από έναν “πάγκο” δεκαοχτώ ολόκληρων αναπληρωματικών).
Οι σοφοί άνθρωποι ήταν λιγομίλητοι: λακωνικοί, όπως συνηθίζουμε να λέμε. “Εάν ξέρεις, σώπαινε” (Σόλωνας), “Μη μιλάς γρήγορα” (Βίαντας), “Ν’ ακούς πιο πολύ παρά να μιλάς” (Κλεόβουλος), “Η γλώσσα σου να μην προτρέχει της σκέψης σου” (Χίλωνας), μας δίνουν μια ιδέα του πώς εκείνη την εποχή η σοφία συμβάδιζε με τη φειδώ στην ομιλία. Γι’ αυτήν τη συνθετική ικανότητα, οι Σοφοί μπορούν να θεωρηθούν εφευρέτες των παροιμιών.
Χάρη στα γνωμικά, δηλαδή τις παροιμίες, η φήμη των Επτά Σοφών έτρεξε από πόλη σε πόλη σε τέτοιο βαθμό, ώστε, παρά την απουσία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, δεν υπήρχε κανείς στον αρχαίο ελληνικό κόσμο που να μη γνωρίζει το βίο και την πολιτεία του Θαλή και των συντρόφων του. Τα λόγια τους χρησίμευαν στους πατεράδες για την αγωγή των παιδιών τους και τα χρησιμοποιούσαν ευρύτατα οι ρήτορες είτε στην πολιτική είτε στα δικαστήρια· τα τραγούδια τους έκαναν τον γύρο των συμποσίων και, ήταν πλούσια σε ηθικές αρχές. Θυμάμαι ιδιαίτερα ένα τραγούδι του Χίλωνα, που το ρεφρέν του έλεγε: “Στην πέτρα δοκιμάζεται το χρυσάφι, αλλά στο χρυσάφι δοκιμάζεται ο άνθρωπος”!
Ο πιο συμπαθητικός από τους είκοσι δύο, κατά την άποψή μου, είναι ο Πιττακός ο Μυτιληναίος. Ο Διογένης Λαέρτιος διηγείται ότι, εκτός από σοφός, υπήρξε και ικανός στρατηγός και ότι οι συμπολίτες του, σαν βγήκε στη σύνταξη, για να τον ευχαριστήσουν για όσα είχε κάνει για την πατρίδα, του χάρισαν μιαν απέραντη έκταση, που βαφτίστηκε για την περίσταση Πιττάκειος. Μολαταύτα, ο Πιττακός δε θέλησε να γίνει μεγαλογαιοκτήμονας και δέχτηκε μόνο όσα θεώρησε επαρκή για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του. Δικαιολογήθηκε λέγοντας ότι “το λίγο είναι πιο πολύ απ’ το ολόκληρο”!
Από τα υποβλητικότερα γνωμικά του Πιττακού του Μυτιληναίου αναφέρω τα ακόλουθα: “Αυτό που πρόκειται να κάνεις, να μην το λες”, “Είναι δύσκολο να ’σαι καλός”, “Πιστή είναι η γη, άπιστη η θάλασσα”, και πάνω απ’ όλα “Να ανέχεσαι να σε βλάπτει λίγο ο διπλανός σου”.
Για τους Επτά Σοφούς διηγούνται ένα ανέκδοτο που είναι πολύ διδακτικό και διασκεδαστικό για να θελήσει κανείς να ελέγξει την αυθεντικότητά του:
φαίνεται ότι μια μέρα οι επτά αρχηγοί της σοφίας θέλοντας να κάνουν μια εκδρομή στην εξοχή, έδωσαν ραντεβού στους Δελφούς, κοντά στο μαντείο του Απόλλωνα, και μόλις έφτασαν εκεί, τους υποδέχτηκε με όλες τις τιμές ο γηραιότερος ιερέας. Αυτός, βλέποντας συγκεντρωμένη ολόγυρά του την αφρόκρεμα της ελληνικής σοφίας, εκμεταλλεύτηκε αμέσως το γεγονός για να ζητήσει από τον καθένα τους να λαξεύσει ένα γνωμικό στα τείχη του ναού.
Ο πρώτος που αποδέχτηκε την πρόσκληση ήταν ο Χίλωνας ο Λακεδαιμόνιος, που ζήτησε να του δώσουν μια σκάλα και έγραψε ακριβώς στο αέτωμα της εισόδου το περίφημο ρητό “Γνώθι σαυτόν” (Σύμφωνα με μερικούς, το απόφθεγμα “Γνώθι σαυτόν” είναι του Θαλή).
Ένας ένας, όλοι οι άλλοι τον μιμήθηκαν. Ο Κλεόβουλος και ο Περίανδρος, ο πρώτος στα δεξιά και ο δεύτερος στα αριστερά της πύλης, χάραξαν τα διάσημα γνωμικά τους: “Μέτρον άριστον” και “Το ωραιότερο πράγμα στον κόσμο είναι η ησυχία”. Ο Σόλωνας, σε ένδειξη μετριοφροσύνης, διάλεξε μια μισοσκότεινη γωνιά του προστύλου και έγραψε: “Μάθε να υπακούς και θα μάθεις να διοικείς”. Ο Θαλής άφησε τη μαρτυρία του στα εξωτερικά τείχη του ναού, έτσι ώστε όλοι οι προσκυνητές που έρχονταν από την Ιερά Οδό, μόλις έστριβαν τη γωνία του βωμού των Χίων, να μπορούν να έχουν απέναντί τους την επιγραφή “Να θυμάσαι τους φίλους σου!” Ο Πιττακός, εκκεντρικός όπως πάντα, γονάτισε στα πόδια του τρίποδα της Πυθίας και χάραξε στο πάτωμα ένα ακατανόητο “Να αποδίδεις την παρακαταθήκη”.
Τελευταίος απέμεινε ο Βίαντας ο Πριηνέας, ο οποίος, προς μεγάλη έκπληξη των παρόντων, άρχισε να λέει ότι, στην πραγματικότητα, εκείνη την ημέρα δεν είχε διάθεση, ότι... τέλος πάντων... δεν ήξερε τι να γράψει. Όλοι οι άλλοι τότε τον περιτριγύρισαν, και ο καθένας προσπάθησε να του υπαγορεύσει μια εντυπωσιακή φράση· πλην όμως, παρά την παρότρυνση των συναδέλφων, ο Βίαντας φαινόταν αμετακίνητος. Όσο εκείνοι έλεγαν: “Εμπρός, Βίαντα, γιε του Τευτάμου, εσύ που απ’ όλους μας είσαι ο σοφότερος, άφησε τους μελλοντικούς επισκέπτες τούτου του ναού ένα ίχνος από τα φώτα σου!”, τόσο αυτός τους ξέφευγε λέγοντας: “Φίλοι μου, ακούστε με: καλύτερα για όλους να μη γράψω τίποτα εδώ πέρα”. Από δω τον είχαν από κει τον είχαν, σε κάποια στιγμή η επιμονή ήταν τόση, που ο καημένος ο σοφός δεν μπόρεσε να κάνει αλλιώς παρά να γράψει κάτι· τότε ήταν που, με τρεμάμενο χέρι, πήρε μια μικρή σμίλη και έγραψε: “Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι κακοί”.
Αν τη διαβάσεις στα γρήγορα μοιάζει μια ασήμαντη φρασούλα, ωστόσο, κύριοί μου, αυτό το γνωμικό του Βίαντα αποτελεί τη δραματικότερη ετυμηγορία που εξέφρασε η αρχαία ελληνική φιλοσοφία.
Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι κακοί” είναι μια βόμβα ικανή να καταστρέψει οποιαδήποτε ιδεολογία. Είναι σαν να μπαίνεις σε ένα σούπερ μάρκετ και να παίρνεις από μια πελώρια πυραμίδα από κονσέρβες μαρμελάδα μία από τις κονσέρβες της βάσης: πέφτουν τα πάντα.
Πέφτει η αρχή της δημοκρατίας, η καθολική ψηφοφορία, ο μαρξισμός, ο χριστιανισμός και κάθε άλλο δόγμα που βασίζεται στην αγάπη του πλησίον. 
Χάνει το παιχνίδι ο Ζαν Ζακ Ρουσό, υπέρμαχος της θεωρίας περί του “εκ φύσεως καλού” ανθρώπου, και νικά ο Θωμάς Χόμπς με το σλόγκαν του homo homini lupus.
Το ξέρω ότι η ευγενική μας καρδιά αρνείται να παραδεχτεί την απαισιοδοξία του Βίαντα, ακόμη κι αν, στο κάτω κάτω, κάτι μας λέει ότι ίσως ο γερο-τρελός να ’χε δίκιο.
Όποιος έχει βρεθεί στο γήπεδο κατά τη διάρκεια ποδοσφαιρικού αγώνα ξέρει τι είναι το αληθινό πρόσωπο του πλήθους. Δεν είναι τυχαίο που, στην αρχαία ρώμη, ο ηττημένος μονομάχος έλπιζε μόνο στη χάρη του αυτοκράτορα και ποτέ του κοινού, για το οποίο ο “αντίχειρας προς τα κάτω” ήταν μια αμετάκλητη ετυμηγορία: ο cives romanus πήγαινε στο Κολοσσαίο μαζί με την οικογένειά του μόνο και μόνο για να δει να σκοτώνεται όσος περισσότερος κόσμος ήταν δυνατόν, κι αυτό, τηρουμένων των αναλογιών, ισχύει και σήμερα. Περί του γεγονότος ότι ο άνθρωπος είναι το πιο άσπλαχνο ζώο της οικουμένης, δεν νομίζω να χωρεί αμφιβολία. Τη μοναδική ελπίδα μάς την προτείνει ο Μπερξόν, όταν λέει ότι η ανθρωπότητα, αργά αλλά αδυσώπητα, γίνεται όλο και πιο καλή. 
Ας αποδεχθούμε μετά χαράς τον οιωνό και ας στηρίξουμε τις ελπίδες μας όλοι στο 3000.
Μια άλλη ερμηνεία του γνωμικού του Βίαντα θα μπορούσε να είναι η εξής: η πλειονότητα των ανθρώπων είναι κακή μόνο ως πλειονότητα.
Μ’ άλλα λόγια, τα άτομα, εάν τα πάρουμε ένα ένα, είναι όλα καλοί άνθρωποι, μόνο που μετατρέπονται σε θηρία ανήμερα μόλις γίνονται μάζα.
Επιστρέφοντας στους Επτά Σοφούς, αυτό που κατάλαβα είναι ότι πρέπει να είμαστε λιγάκι καχύποπτοι απέναντι στη σοφία· αυτή, πράγματι, βρίσκεται συχνά και ευχαρίστως σε αντίθεση με τον ιδεαλισμό. 
Η σοφία άλλο δεν είναι παρά η ορθή κρίση, δηλαδή η ακριβής γνώση των πραγμάτων της ζωής, ενώ ο ιδεαλισμός αντιπροσωπεύει την ακαταμάχητη επιθυμία να πιστέψεις σ’ ένα καλύτερο μέλλον. Η σοφία μιλά για τους ανθρώπους όπως είναι πραγματικά, ενώ ο ιδεαλισμός προτιμά να τους φαντάζεται όπως θα ήθελε να είναι.
Σ’ εσάς η επιλογή μεταξύ αυτών των δύο τρόπων να αντιλαμβάνεται κανείς τη ζωή.






ΛΟΥΤΣΑΝΟ ΝΤΕ ΚΡΕΣΕΝΤΣΟ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ


ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια