Σ’ εμένα λ.χ. η φιλοσοφία δεν έχει ποτέ αποδώσει το παραμικρό, μ’ έχει όμως γλυτώσει από πάρα πολλά...( Schopenhauer)


 Σ’ εμένα λ.χ. η φιλοσοφία μου δεν έχει ποτέ αποδώσει το παραμικρό, μ’ έχει όμως γλυτώσει από πάρα πολλά... 



Η πρακτική, πραγματική ζωή μας, όταν δεν την κινούν τα πάθη, είναι άνοστη και πληκτική· όταν δε, την κινούν, τότε γίνεται σύντομα οδυνηρή. Να γιατί είναι ευτυχής όσοι έλαβαν ένα οποιοδήποτε πλεόνασμα νοός, πέραν δηλ. του απαιτούμενου για την εξυπηρέτηση της βούλησης: διότι μ’ αυτό διάγουν, παράλληλα με τον πραγματικό, κι έναν πνευματικό επιπλέον βίο, ο οποίος τους απασχολεί και τους ψυχαγωγεί διαρκώς κατά τρόπο μη οδυνηρό, και όμως έντονο.
Σκέτη σχολη, νους δηλ. μη απασχολούμενος προς εξυπηρέτηση της βούλησης, δεν επαρκεί γι’ αυτό· απαιτείται κι ένα πλεόνασμα δυνάμεως, καθώς τούτο καθιστά κάποιον ικανό για μια απασχόληση που δεν εξυπηρετεί την βούληση, αμιγώς πνευματική· αντίθετα, otium sine litteris mors est et hominis vivi sepultura (Σενέκας, Epist.82) (“σχόλη χωρίς πνευματική ενασχόληση είναι θάνατος και ταφή ζωντανού ανθρώπου” )

Ανάλογα δε τώρα με το μικρότερο ή μεγαλύτερο μέγεθος του πλεονάσματος αυτού, υπάρχουν και αναρίθμητες διαβαθμίσεις του πνευματικού εκείνου βίου που μπορεί κανείς να διάγει παράλληλα με τον πραγματικό: από τη συλλογή και περιγραφή μετάλλων, εντόμων, πτηνών ή νομισμάτων μέχρι τις ύψιστες επιδόσεις στην ποίηση και την φιλοσοφία.
Ως παρεπόμενο, ένας τέτοιος πνευματικός βίος αποτελεί προμαχώνα κατά των πολλών εκείνων κινδύνων, συμφορών, απωλειών και σπαταλών έναντι των οποίων είναι κανείς εκτεθημένος όσο αναζητεί την ευτυχία του στον πραγματικό κόσμο. Σ’ εμένα λ.χ. η φιλοσοφία μου δεν έχει ποτέ αποδώσει το παραμικρό, μ’ έχει όμως γλυτώσει από πάρα πολλά.

Ο κοινός άνθρωπος, αντίθετα, εξαρτάται για τις απολαύσεις τις ζωής του από πράγματα που βρίσκονται εκτός του: από την ιδιοκτησία, τους βαθμούς, από γυναίκα και παιδιά, φίλους, συντροφιά κ.λ.π.· σ’ αυτά στηρίζεται η ευτυχία της ζωή του, η οποία, για τον λόγο αυτόν, καταρρέει μόλις διαπιστώσει ότι τα έχασε ή εξαπατήθηκε προς αυτά. Για να εκφράσουμε την σχέση αυτή, μπορούμε να πούμε πως το κέντρο βάρους του, βρίσκεται εκτός του. Για τον λόγο ακριβώς αυτόν, έχει διαρκώς μεταβαλλόμενες επιθυμίες και ιδιοτροπίες: εάν η οικονομική του κατάσταση το επιτρέπει, τη μια θ’ αγοράζει εξοχικά και άλογα, την άλλη θα διοργανώνει δεξιώσεις, την άλλη θα πραγματοποιεί ταξίδια, συνολικά, δε, θα ζει σε μεγάλη πολυτέλεια, επειδή ακριβώς αναζητεί ικανοποίηση έξωθεν με κάθε είδους πράγματα, ενεργώντας, έτσι, όπως ο εξασθενημένος που ελπίζει με δυναμωτικά και φάρμακα ν’ ανακτήσει την υγεία του και την ρώμη του, η πραγματική πηγή των οποίων δεν είναι παρά η ζωτική ενέργεια εντός του.

Ας βάλουμε τώρα δίπλα του – για να μην μεταβούμε αμέσως στο έτερον άκρο – έναν άνθρωπο με πνευματικές δυνάμεις που είναι όχι εξέχουσες, όμως υπερβαίνουν τον φυσιολογικό χαμηλό βαθμό. Τούτον τον βλέπουμε να επιδίδεται ως ερασιτέχνης σε κάποια τέχνη ή σε κάποια θετική επιστήμη, όπως η βοτανική, η ορυκτολογία, η φυσική, η αστρονομία, η ιστορική επιστήμη κ.α. και να βρίσκει εκεί ένα μεγάλο μέρος της απόλαυσής του, καθώς επίσης και της αναψυχής του, όταν εκείνες οι εξωτερικές πηγές στερεύουν ή δεν τον ικανοποιούν πια. Στον βαθμό αυτόν, μπορούμε να πούμε πως το κέντρο βάρος του, εν μέρει, βρίσκεται ήδη εντός του.
Επειδή, ωστόσο, ο απλός ερασιτεχνισμός στην τέχνη πόρρω απέχει από την πραγματική δημιουργική ικανότητα και επειδή οι θετικές και μόνον επιστήμες δεν προχωρούν πέρα από τις αμοιβαίες σχέσεις των φαινομένων, δεν είναι δυνατόν ν’ απορροφηθεί στις ενασχολήσεις αυτές ο όλος άνθρωπος, ν’ αποκομίσει από αυτές την πλήρωση της ουσίας του κι άρα να συνυφάνει μαζί τους την ύπαρξή του κατά τρόπο ώστε ν’ απολέσει κάθε ενδιαφέρον για οτιδήποτε άλλο.

Τούτα παραμένουν αποκλειστικό προνόμιο της ανώτατης βαθμίδας του πνεύματος, η οποία και είθισται να καλείται με το όνομα “μεγαλοφυΐα”· διότι μόνον αυτή λαμβάνει ως θέμα της την ύπαρξη και την ουσία των πραγμάτων ειλημμένων συνολικά και απόλυτα, και τείνει κατόπιν να εκφράσει την βαθιά σύλληψη που πραγματοποιεί περί αυτών – ανάλογα με την εκάστοτε συγκεκριμένη της κατεύθυνση – μέσω της τέχνης, της ποίησης ή της φιλοσοφίας. Να γιατί μόνο σ’ έναν τέτοιον άνθρωπο η απρόσκοπτη ενασχόληση με τον εαυτό του, με τις σκέψεις και τα έργα του, είναι πιεστική ανάγκη, η μοναχικότητα ευπρόσδεκτη, η ελεύθερη σχόλη το υπέρτατο αγαθό, κάθε τι άλλο, αντίθετα, περιττό, μάλιστα δε συχνά, όταν είναι διαθέσιμο, μόνο βάρος. Μόνο σχετικά μ’ έναν τέτοιον άνθρωπο μπορούμε, συνεπώς, να πούμε ότι το κέντρο βάρους του βρίσκεται εντός του.
Από τούτα, μάλιστα, εξηγείται και το γεγονός ότι οι εξαιρετικά σπάνιοι άνθρωποι αυτού του είδους, ακόμη και σε περίπτωση άριστου χαρακτήρα, δεν εμφανίζουν το βαθύ και χωρίς όρια εκείνο ενδιαφέρον για τους φίλους, την οικογένεια και τα κοινά που μπορούν και αναπτύσσουν κάποιοι από τους άλλους ανθρώπους· διότι εκείνοι εντέλει, μπορούν να παρηγορούνται μόνοι τους για τα πάντα, αρκεί να έχουν στην κατοχή τους τον εαυτό τους. Συνεπώς, τέτοιοι άνθρωποι έχουν μέσα τους ένα απομονωτικό στοιχείο επιπλέον, η δράση του οποίου επιτείνεται, μάλιστα, από το ότι δεν ικανοποιούνται ποτέ πραγματικά πλήρως από τους άλλους, για τον οποίον αυτό λόγο και δεν θεωρούν αυτούς ως εντελώς όμοιους τους· μάλιστα, καθότι νιώθουν το ανομοιογενές στα πάντα, συνηθίζουν βαθμιαία να κινούνται ανάμεσα στους ανθρώπους σαν πλάσματα διαφορετικού είδους και να χρησιμοποιούν στις σκέψεις τους σχετικά μ αυτούς όχι το πρώτο, αλλά το τρίτο πληθυντικό πρόσωπο.










Arthur Schopenhauer

ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΡΟΕΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια