Ο κόσμος είναι γεμάτος από διαφορετικές ηθικές και θα υπάρξουν πολλές ακόμα ... (ΝΙΤΣΕ-ΤΖΟΝ ΦΕΡΓΚΙΟΥΣΟΝ)


Δεν υπάρχουν ηθικά φαινόμενα, υπάρχει μόνο ηθική ερμηνεία των φαινομένων... (ΤΖΟΝ ΦΕΡΓΚΙΟΥΣΟΝ- ΝΙΤΣΕ ΓΙΑ ΠΡΩΙΝΟ)


Δεν κατηγορούμε τη φύση για ανηθικότητα όταν στέλνει μια καταιγίδα και μας κάνει μούσκεμα: γιατί τότε αποκαλούμε τον επιβλαβή άνθρωπο ανήθικο; Επειδή δεχόμαστε στην πρώτη περίπτωση την αναγκαιότητα και στη δεύτερη μια ελεύθερη θέληση που διατάζει εθελούσια. Αλλά η διάκριση αυτή είναι λάθος.

Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο, 102

Ο κόσμος του Νίτσε δεν αποτελεί έναν κόσμο γεμάτο από πράττοντες που πράττουν, από πράγματα που είναι και επί των οποίων αυτοί επενεργούν. Τα πάντα βρίσκονται σε μια συνεχή εξέλιξη, ροή, δεν υπάρχει άνεμος που φυσά, υπάρχει μόνο φύσημα. Το λιοντάρι ή ο άνθρωπος δεν αποτελούν «όντα» με ψυχή που δρουν και επιλέγουν τις πράξεις τους, όπως ακριβώς και ένα σύννεφο δεν είναι ένα σταθερό πράγμα που διαθέτει κάποιο κέντρο ή ψυχή που το κάνει να δρα όπως δρα. Η ανθρώπινη σκέψη έχει φορτωθεί με σφάλματα που οδήγησαν στις έννοιες του «ηθικού» και του «ανήθικου» ανθρώπου, του «ηθικού» και του «ανήθικου» πολιτισμού. Σύμφωνα όμως με τον Νίτσε:

Δεν υπάρχουν ηθικά φαινόμενα, υπάρχει μόνο ηθική ερμηνεία των φαινομένων...


Πέραν του Καλού και του Κακού, 108

Δεν υπάρχουν ηθικά φαινόμενα επειδή στο σύμπαν του Νίτσε - όπου τα πάντα είναι φύση - η ηθική δεν έχει λογικό έρεισμα. Ο ιστορικός άνθρωπος - σε αντίθεση με τον Νίτσε - προσδιόρισε την ανθρώπινη ύπαρξη κατά τέτοιο τρόπο ώστε το καλό και το κακό να αναφέρονται σε κάτι πραγματικό. Αν ο άνθρωπος είναι ελεύθερος, τότε μπορεί να επιλέξει ανάμεσα στο καλό και στο κακό. Αν ο Θεός έχει ορίσει νόμους, τότε το να ζεις σύμφωνα με αυτούς είναι ηθικό ενώ το αντίθετο είναι ανήθικο. Όμως στον κόσμο του Νίτσε δεν υπάρχει ελεύθερη θέληση ούτε Θεός, επομένως είναι ανόητο να μιλάμε για ηθική και ανηθικότητα.

Αγελαίο ένστικτο. Όπου κι αν συναντήσουμε μια ηθική, συναντούμε επίσης μια αξιολόγηση και μια ιεραρχική κατάταξη των ανθρώπινων παρορμήσεων και πράξεων. Αυτές οι αξιολογήσεις και οι ιεραρχικές κατατάξεις είναι πάντα εκφράσεις των αναγκών μιας κοινότητας και αγέλης. Ό,τι την ευεργετεί περισσότερο κατά πρώτο λόγο- και κατά δεύτερο και κατά τρίτο- θεωρείται ανώτερο μέτρο για την αξία όλων των ατόμων. Η ηθική μαθαίνει στο άτομο να είναι λειτουργία της αγέλης και να αποδίδει αξία στον εαυτό του μόνο ως λειτουργία. Επειδή οι όροι για τη διατήρηση διαφορετικών κοινοτήτων ήταν πολύ διαφορετικοί, υπήρξαν και πολύ διαφορετικές ηθικές. Λαμβάνοντας υπόψη τις ουσιώδεις αλλαγές στις μορφές των μελλοντικών αγελών και κοινοτήτων, κρατών και κοινωνιών, μπορούμε να προφητέψουμε πως θα υπάρξουν κι άλλες διιστάμενες μεταξύ τους ηθικές. Η ηθική είναι το αγελαίο ένστικτο στο άτομο.

Πέραν του Καλού και του Κακού, 116

Το να υποκύψει κανείς στην ηθική μιας αγέλης και να πιστέψει ότι η αγέλη και ο ίδιος είναι οι «καλοί» αποτελεί κάτι ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο. Έπειτα όμως από λίγη σκέψη, προκύπτει ότι κάτι τέτοιο είναι μεν εξαιρετικά «φυσικό», αλλά δεν είναι καθόλου «ηθικό».

Γίνεται κανείς ηθικός - όχι επειδή είναι ηθικός! - Η υποταγή στην ηθική μπορεί να είναι δουλική ή ματαιόδοξη ή ιδιοτελής ή παραιτημένη ή βαριά ενθουσιώδης ή αστόχαστη ή μια πράξη απελπισίας, όπως η υποταγή σε έναν ηγέτη: καθ' εαυτήν δεν έχει τίποτε ηθικό.

Χαραυγή, 97

Συνοψίζοντας:

1.         Η ηθική δεν έχει καμία λογική βάση σε έναν κόσμο όπου τα πάντα είναι αναγκαιότητα, δηλαδή τα πάντα είναι αυτά που είναι και δεν θα μπορούσαν να είναι κάτι διαφορετικό. Ακόμα κι αυτό είναι παραπλανητικό, αφού «τα πάντα» δεν έχουν την ιδιότητα του «πράγματος», αλλά αποτελούν ένα σύνολο ροής, που συνεχώς εξελίσσεται.

2.         Σε έναν τέτοιο κόσμο δεν υπάρχει ελεύθερη θέληση. Η ηθική εξαρτάται από την πεποίθηση ότι οι πράττοντες δρουν ελεύθερα. Ο Νίτσε δεν πιστεύει κάτι τέτοιο. Πού βρίσκεται το «εγώ» που επιλέγει ή το «εγώ» που δρα ελεύθερα;
Πού είναι ο άνεμος που φυσά;

3. Ο κόσμος είναι γεμάτος από διαφορετικές ηθικές και θα υπάρξουν πολλές ακόμα. Το να ακολουθείς μία από αυτές δεν σημαίνει ότι είσαι ηθικός αλλά ότι είσαι παραδοσιακός, δηλαδή, μέρος ενός πολιτισμού, μιας κοινωνίας, μιας παράδοσης.
Η κοινωνία, όπως είναι φυσικό, προκειμένου να προφυλάξει τον εαυτό της - λέει ο κώδικας ηθικής της είναι και ο πραγματικός, ο αληθινός, ο απόλυτος, ο σωστός. Τα ίδια όμως λένε ολες οι κοινωνίες.

Οι φιλόσοφοι, όλοι όσοι είναι, με μια σοβαρότητα και μιαν ακαμψία που προκαλούσαν το γέλιο, ζητούσαν από τον εαυτό τους κάτι το πολύ ανώτερο, το πιο απαιτητικό, το πιο επίσημο, μόλις θέλανε να ασχοληθούν με την ηθική σαν επιστήμη. Ισχυρίζονταν πως έβρισκαν τα θεμέλια της ηθικής· και όλοι οι φιλόσοφοι φαντάζονταν ως τώρα πως θεμελιώσανε την ηθική. Αλλά την ηθική, αυτή καθεαυτή, την θεωρούσαν ως «δεδομένη». (...) Και ακριβώς επειδή οι ηθικολόγοι ξέρανε μόνο σε πολύ χοντρές γραμμές τα ηθικά γεγονότα, από αυθαίρετες περικοπές ή από τυχαίες συνόψεις, πάνω κάτω ως ηθικότητα του περιβάλλοντός τους, της κοινωνικής τους θέσης, της εκκλησίας τους, του πνεύματος της εποχής τους, του κλίματός τους ή της περιοχής τους, - γιατί ήταν κακά πληροφορημένοι σχετικά με τους λαούς τις εποχές, τις παραδόσεις, και γιατί δεν νοιάζονταν να τα μάθουν, για τούτο τα αληθινά προβλήματα της ηθικής δεν τ' αντίκρισαν καθόλου, γιατί αυτά τα προβλήματα εμφανίζονται μόνο όταν συγκρίνουμε πολλές ηθικές. Οσοδήποτε εκπληκτικό κι αν φαίνεται αυτό, από ολόκληρη την «επιστήμη της ηθικής» έλειψε ως σήμερα το πρόβλημα της ηθικής καθεαυτής ή η υπόνοια πως θα μπορούσε να υπάρξει αυτού κάτι το προβληματικό.

Πέραν του Καλού και του Κακού, 186

Οι φιλόσοφοι ανέκαθεν εκλάμβαναν ως δεδομένο ότι η ηθική από μόνη της είχε λογική βάση- το πρόβλημά τους ήταν απλά ποια ηθική. Ο Νίτσε λέει ότι καμιά ηθική δεν είναι υποστηρίξιμη, επειδή το πρόβλημα είναι η ίδια η έννοια της ηθικής. Η φύση - τα πάντα - στέκονται πέρα από το καλό και το κακό, ή μάλλον προηγούνται του καλού και του κακού. Το ότι ο άνθρωπος (αυτό το παράξενο μέρος της φύσης) επιμένει να δημιουργεί ηθικές, είναι απλώς μέρος αυτού που κάνει κ συγκεκριμένο κομμάτι της φύσης.




ΝΙΤΣΕ ΓΙΑ ΠΡΩΙΝΟ
ΤΖΟΝ ΦΕΡΓΚΙΟΥΣΟΝ


Δεν υπάρχουν σχόλια